| Góral i Góralka - strój Górala i Góralki |
|
|
|
|
Górale to specyficzna grupa mieszkańców terenów podgórskich i obszarów typowo górskich. W przedwojennej Polsce góralami zwykło nazywać się niejednolitą pod względem etnicznym ludność pochodzenia ruskiego i polskiego. Ruscy górale zamieszkiwali Gorganę i Czarnohorę, czyli tereny dzisiejszej Ukrainy, Bieszczady i niewielką część Beskidów. Górale polscy natomiast mieszkali w przeważającej części Beskidów, na Podhalu Tatr oraz w regionie zaczynającym się od Podtatrza na wschodzie, poprzez Górną Orawę do Kysucy i Czadcy na zachodzie Słowacji, aż po Śląsk Cieszyński. Górale jako pewna grupa etniczna powstała na skutek wymieszania się wielu innych grup ludności, takich jak: Wołosi, Jazygowie, Awarowie, Kipczacy, Rusini, Polacy. Należy zaznaczyć, iż w dialektach górali karpackich oraz w ich ludowej kulturze jest sporo elementów wołoskich, co świadczy o tym, że Wołosi tworzyli grupę etniczną górali.
Górale to wspólna nazwa dla wielu grup etnograficznych, spośród których możemy wyróżnić górali śląskich, czyli Ślązaków, oraz górali małopolskich, wśród których z kolei znajduje się wiele podgrup. Górale w Polsce posługują się gwarami podhalańską i sądecką, oraz gwarami śląskimi. Podział górali na pewne grupy ma charakter umowny i został skonstruowany w oparciu o różnice dialektalne. Szczególnie widoczne są one w gwarze górali śląskich.
Góral to także określenie używane w byłej Czechosłowacji, oznaczające osobę pochodzenia polskiego zamieszkującej słowackie Górny Spisz, Górną Orawę i Czadeckie. Dziś mianem "Górala" bądź "Góralki" określa się osoby mieszkające głównie na Podhalu, choć w mowie potocznej przyjęło się określać góralami wszystkich mieszkańców gór.
Charakterystyczne są stroje zarówno Górala, jak i Góralki. Strój męski złożony jest z płóciennej koszuli, cuchy i portek, wykonanych z grubego, wełnianego sukna samodziałowego, które tkane jest z białej lub szarej wełny. Spodnie ozdobione są lampasem umieszczonym na zewnętrznych szwach. Strój Górala to dodatkowo skórzany serdak, kapelusz z wianuszkiem z muszli, kierpce i pas. Krój samej cuchy jest nader prosty, nieco przypomina kimono, rękawy i plecy uszyte są bowiem z jednego kawałka materiału. Zwykle zewnętrzne elementy cuchy obszywane były ciemnozielonym materiałem. Cucha zapinana jest na guziki albo haftki, a na piersiach wiąże się ją kolorowymi wstęgami, poniżej których znajduje się haft. Przy kieszeniach portek przyszywano tzw. "raki", a u dołu przy rozcięciu naszywano wełniany pompon, zwany również kistką. W wypożyczalni można znaleźć strój górala złożony z serdaka, spodni, pasa, parzenicy, ciupagi i kapelusza.
Góralka z kolei nosi zdobioną haftami białą koszulę i barwne spódnice, ozdobione kwiatowymi wzorami. Na koszulę góralki zakładają ornamentowy i haftowany gorsecik bądź serdak. Na nogach noszą buciki z półcholewkami, sznurowane na obcasie. Tradycyjnym dopełnieniem stroju góralki jest żółta bądź czerwona chustka wiązana pod brodą lub narzucana na ramiona. Można wypożyczyć strój Góralki, na który składa się serdak, spódnica, zapaska, korale i chusta.
|





